PrzeglÄ…dajÄ…c listy i zestawienia gier zwiÄ…zanych z apokalipsÄ… i Å›wiatem koÅ„czÄ…cym siÄ™ w dowolny sposób można dojść do wniosku, że dużo bardziej popalić daÅ‚ nam fin de siècle, niż 21 grudnia 2012 roku. Dekadenckie tendencje tuż przed i tuż po rozpoczÄ™ciu nowego millenium urodziÅ‚y Fallouta, Half-Life, Deus Ex, czy nawet zakurzone już KKND i Skynet. Åšwiat koÅ„czyÅ‚ siÄ™ w grach komputerowych przynajmniej od poÅ‚owy lat 80-tych, kiedy hakerzy ratowali ludzkość w Cholo, a superkomputery rewitalizowaÅ‚y AmerykÄ™ w A Mind Forever Voyaging. Nawet kultowe Wasteland wprowadzaÅ‚o graczy w 1988 roku do realiów tuż po trzeciej, oczywiÅ›cie atomowej, wojnie Å›wiatowej – niemal tych samych, które oglÄ…damy chociażby w zlepionym z recyklingowanych w nieskoÅ„czoność elementów popkultury Afterfall: inSanity, czy setkach innych mniej lub bardziej ambitnych produkcji.

Każde medium ma swoje wizje koÅ„ca Å›wiata i – jako raczkujÄ…ce dzieÅ‚a sztuki – gry komputerowe nie zostaÅ‚y w tyle. Tematyka “poczÄ…tku koÅ„ca”, czy nawet radzenia sobie już po wojnach nuklearnych przewija siÄ™ na naszych telewizorach i monitorach bardzo czÄ™sto.

Psychologia twierdzi, że fascynacja końcem świata jest tylko wyrazem ludzkiego strachu. Czasami jasno określonego i opartego na konkretach (terroryzm, wojna biologiczna), czasami czysto abstrakcyjnego... A najlepszym przykładem braku precyzji w wizjach zagłady ludzkości są wałkowane już do przesady zombie.

Jestem wszystkim, czego siÄ™ boisz
Zombie sÄ… najbardziej elastycznymi bohaterami popkultury, bo dopisać do nich można dosÅ‚ownie każdy pomysÅ‚ na "koniec Å›wiata" jaki jesteÅ›my sobie w stanie wyobrazić. Można uczynić je symbolami wszystkiego, czego boimy siÄ™ jako gatunek ludzki oraz wszystkiego, co jako jednostki nas przytÅ‚acza - od chorób, przez klÄ…twy religijne, aż po zwyczajny czynnik ludzki, którego gÅ‚upotÄ™ i bezmyÅ›lność widzieliÅ›my podczas zrzucania bomb atomowych na JaponiÄ™. Zombie sÄ… czymÅ› wiÄ™cej, niż hordÄ… idÄ…cych do przodu bezmózgich trupów, a jednoczeÅ›nie sÄ… przede wszystkim wÅ‚aÅ›nie tym. W momencie, kiedy umarli wstajÄ… z grobów koÅ„czy siÄ™ Å›wiat, który znaliÅ›my – bezmyÅ›lne tÅ‚umy umarlaków nie sÄ… przeciwnikami, których można pikietować, ani wrogami przed którymi można siÄ™ schować. Nikt nie jest w stanie ukoÅ„czyć Left 4 Dead nawracajÄ…c zombie na weganizm, ani wyleczyć wszystkich biedaków z Dead Island. Nie – jedyne, co możemy zrobić, to chwycić za wiosÅ‚o, albo jakikolwiek ostry przedmiot i przeżyć, albo skoÅ„czyć jako pożywienie dla istot, które nie muszÄ… nawet jeść.

Problem w tym, że gry nie wykorzystujÄ… tego potencjaÅ‚u i póki co liczyć można chyba tylko na The Last Of Us, które podchodzi do umarlaków zaskakujÄ…co poważnie. W znacznej wiÄ™kszoÅ›ci zombie sÅ‚użą nam za bezmyÅ›lne miÄ™so armatnie... co jakiÅ› psycholog mógÅ‚by zresztÄ… podciÄ…gnąć pod okieÅ‚znywanie strachu.

Niestety brak konkretu w snutej przez scenarzystów wizji Å›wiata przypomina niektóre filmy katastroficzne – te najgorsze, których logikÄ™ z powodzeniem może zamordować Å›rednioogarniÄ™ty gimnazjalista. Zarówno Hollywood jest wiÄ™c w stanie przyjąć argumentacjÄ™ “planetoidy, która odkryliÅ›my wczoraj”, jak id Software może stworzyć RAGE. Ot meteoryt uderzajÄ…cy w ZiemiÄ™ – odkryty na tyle dawno, żeby zbudować schrony, na tyle poźno, że wszystkich nie udaÅ‚o siÄ™ uratować. Zagrożenie z kosmosu przypomina strach przed wywiadówkÄ…: może nadejść, nie musi... dlatego równie dobrze można grozić ludzkoÅ›ci w historii alternatywnej, jak w Resistance, albo w przyszÅ‚oÅ›ci, jak w Gears of War. W tych grach apokalipsa jest jednak tylko pretekstem: do wprowadzenia ciekawych wrogów, do dużej iloÅ›ci wybuchów, do wszystkiego, czego nie da siÄ™ "mieć" bez groźby natychmiastowego koÅ„ca gatunku homo sapiens.

Więcej precyzji, trochę konkretu
Bardzo precyzyjnymi wizjami pochwalić sie mogÄ… za to gry, których fabuÅ‚a bazuje na problemach naszego Å›wiata. Z oryginalnych wizji najÅ‚atwiej jest wygrzebać oczywiÅ›cie terroryzm: Call of Duty: Modern Warfare i Battlefield nie bojÄ… siÄ™ snuć ponurych scenariuszy koÅ„ca, w których dysponujÄ…cy bombami atomowymi bojownicy o ideaÅ‚y sÄ… w ostatniej chwili powstrzymywani przez amerykaÅ„skich żoÅ‚nierzy. Nie jest to fikcja postapokaliptyczna, jak w przypadku wiÄ™kszoÅ›ci nowoczesnych produkcji, a raczej fantazja na motywach rzeczywistoÅ›ci: uciekajÄ…c od prawdziwych konfliktów FPS-y budujÄ… sobie wÅ‚asnÄ… alternatywnÄ… rzeczywistość z daleka od naszej. Chociaż niektóre sceny i scysje pomiÄ™dzy narodami przypominajÄ… aktualnÄ… mapÄ™ politycznÄ… Å›wiata, to jednak ciężko byÅ‚oby oczekiwać od Activision gÅ‚Ä™bokiego i poruszajÄ…cego oÅ›wiadczenia na temat siÅ‚y pacyfizmu. Dostajemy wiÄ™c po prostu Å›liczne zabawki produkowane za miliony dolarów, ale dobrze jest pamiÄ™tać, że jednak sÄ… to grabki i Å‚opatki, którymi grzebiemy gdzieÅ› pod gruzami World Trade Center.

ObserwujÄ…c postapokalipsÄ™ w grach można pomyÅ›leć też o Skali Kardaszewa, czyli klasyfikacji zaawansowania technologicznego cywilizacji obliczonej na podstawie podstawowych źródeÅ‚ energii, z których korzysta. Ludzka "niedola" polega na tym, że tkwimy na “poziomie zerowym” i zamiast wÅ‚adać nad huraganami jeździmy samochodami napÄ™dzanymi martwymi roÅ›linami. WedÅ‚ug fizyka Michio Kaku jesteÅ›my bliscy przejÅ›cia na poziom pierwszy, ale wÅ‚aÅ›nie ten krok jest najtrudniejszy ze wszystkich. Przeszkodzić możemy sobie sami: uprzedzeniami, brakiem tolerancji, czy zwyczajnym zacofaniem umysÅ‚owym.

Strach przed dalszym rozwojem, krokiem do przodu, widać w każdej dziedzinie sztuki. PrzykÅ‚adowo: to, że boimy siÄ™ energii nuklearnej zdradzajÄ… chociażby krajobrazy pustkowia w Falloucie – pokÅ‚osie Wielkiej Wojny, która rozpoczęła siÄ™ i skoÅ„czyÅ‚a w sobotÄ™ 23 października 2077 roku, a trwaÅ‚a mniej wiÄ™cej dwie godziny. Wtedy wszystkie narody, które dysponowaÅ‚y gÅ‚owicami doprowadziÅ‚y do tego, co zobaczyliÅ›my na ekranach. Fallout jest zresztÄ… prawdziwÄ… bibliÄ… naszych strachów: w historii tego uniwersum ludzkość bawiÅ‚a siÄ™ broniÄ… biologicznÄ…, opracowaÅ‚a sztucznÄ… inteligencjÄ™, przestawiÅ‚a siÄ™ z ropy na atom i... doprowadziÅ‚a do wÅ‚asnej zagÅ‚ady.

Wszystkie te problemy poważniej potraktowaÅ‚a jednak inna gra, która temat koÅ„ca Å›wiata – a raczej tego, co ważne, czyli koÅ„ca i nowego poczÄ…tku ludzkoÅ›ci – uczyniÅ‚a swojÄ… myÅ›lÄ… przewodniÄ…. Deus Ex: Human Revolution jest jak do tej pory najważniejszym sÅ‚owem w dyskusji na temat apokalipsy w grach, bo zamiast stawiać na malownicze wybuchy nuklearne każe graczom wybrać dalszÄ… drogÄ™ naszego rozwoju. W caÅ‚kiem dosÅ‚owny sposób zakoÅ„czyć jeden etap i przejść do drugiego – w stronÄ™ “typu pierwszego” cywilizacji, albo wrÄ™cz przeciwnie: z powrotem do przysÅ‚owiowego Å›redniowiecza.

No rest for the wicked
WdziÄ™cznymi przykÅ‚adami byÅ‚yby oczywiÅ›cie jeszcze gry pokroju Metro 2033, czy S.T.A.L.K.E.R., które opierajÄ… siÄ™ na strachu przed broniÄ… biologicznÄ… i atomem, jednak ciężko brać je pod uwagÄ™ skoro bazujÄ… na książkowych pierwowzorach. Podobnie zresztÄ… jak wiele innych produkcji, które czerpiÄ… garÅ›ciami z tego, czy innego filmu science-fiction.

Dlatego też wystarczy czarnych myÅ›li, bo zgodnie z puentÄ… czerstwego już żartu: kiedy 21 grudnia skoÅ„czy siÄ™ kalendarz Majów, zacznie siÄ™ kalendarz Czerwców, a Å›wiat potoczy siÄ™ dalej jak gdyby nigdy nic. NastÄ™pnego dnia ludzkość bÄ™dzie bardziej przeżywać postapokaliptycznego kaca, niż meteoryty, które nigdy nie uderzyÅ‚y i z uÅ›miechem na ustach ruszy do sklepów po karpia na wigiliÄ™. Wieszczony przez kolejnych proroków koniec Å›wiata przeżyliÅ›my już tyle razy, że aż nieprzyjemnie jest wiedzieć, że ktokolwiek jeszcze w to wierzy... a nawet jeżeli grzyby atomowe za oknem przeszkodzÄ… nam w Å›piewaniu kolÄ™d, to przecież dziÄ™ki grom jesteÅ›my na to doskonale przygotowani, prawda?